We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close
Aa Aa Aa
- A +

Bevolkingsgroei maakt een welvarend en groen Afrika mogelijk

6 0 0
18.01.2019

Kamerlid Wybren van Haga van de VVD wist eind november de aandacht van bijna de gehele media op zich te vestigen met een voorstel geld vrij te maken voor geboortebeperking in Afrika, omdat dat ‘meer rendement oplevert dan investeren in honger of onderwijs’. Na een stroom van kritiek stemde de VVD schielijk in met een alternatief voorstel van coalitiepartners CDA, ChristenUnie en D66, waarin benadrukt wordt dat de keuzevrijheid van vrouwen toch echt voorop staat.

Maar met het knappen van Van Haga’s proefballonnetje is het idee niet verdwenen. Van Haga’s verlangen om in te grijpen in de levens van vrouwen op een ander continent staat namelijk in een lange traditie van westerlingen met overbevolkingsangst.

Zo maakte de ontluikende milieubeweging zich in de jaren zestig van de vorige eeuw druk om de almaar groeiende bevolking die de draagkracht van de aarde zou overschrijden. Er verschenen boeken als The Population Bomb van Stanford-hoogleraar Paul Ehrlich, waarin hij waarschuwde voor grote hongersnoden aan het eind van die eeuw omdat er nooit genoeg voedsel geproduceerd kon worden voor de exploderende bevolking. De bestseller stond aan de basis van de eenkindpolitiek in China, met haar miljoenen gedwongen abortussen, en aan het beleid van verplichte sterilisatie dat India in de jaren zeventig invoerde, waarbij vanwege onhygiënische toestanden duizenden vrouwen het leven lieten.

Natuur- en milieuliefhebbers hebben dit soort retoriek nooit helemaal achter zich gelaten. Recentelijk spraken bijvoorbeeld de Britse tv-persoonlijkheid David Attenborough en chimpansee-onderzoeker Jane Goodall zich nog uit tegen bevolkingsgroei. Ze waarschuwen tegenwoordig vooral voor de effecten ervan op klimaatverandering.

Niettemin vindt de roep om bevolkingspolitiek nu vooral aan de andere kant van het politieke spectrum gehoor. De zorgen zijn bovendien verschoven van Azië naar Afrika, omdat daar nu de grootste groei plaatsvindt. Drijvende kracht is niet zelden de angst voor massale migratie naar Europa, de vrees overlopen te worden door hordes zwarte mensen die het einde van het Avondland inluiden. Het heeft een xenofobe, om niet te zeggen racistische ondertoon.

Of het nu van links of van rechts komt, het basisuitgangspunt is dat bevolkingsgroei inherent problematisch is, en bij voorkeur vermeden moet worden. Maar klopt dat wel? Een blik op de wereld en haar geschiedenis doet eerder het tegenovergestelde vermoeden. De afgelopen anderhalve eeuw groeide de wereldbevolking van 1,6 naar 7 miljard zielen, maar in plaats van dat het slechter ging, werden we in die tijd welvarender, beter gevoed, gezonder, geletterder en gelukkiger. Zou het kunnen dat een groeiende bevolking meer problemen oplost dan ze creëert, en dat bevolkingsgroei in Afrika juist welkom is? En wat betekent die groei voor het klimaat?

Voordat we die vragen beantwoorden, eerst wat relativeringen. Want hoe druk wordt het nu echt in Afrika? Volgens een prognose van de Verenigde Naties groeit de bevolking er van 1 miljard nu naar 4 miljard in 2100. Dat klinkt veel, en gecombineerd met de bekende beelden uit de volle sloppenwijken, geeft het visioenen van een continent waar in de toekomst iedereen hutjemutje op elkaar leeft en waar er voor natuur geen plek meer is.

Maar Afrika is groot, veel groter dan de meeste mensen........

© de Volkskrant