We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close
Aa Aa Aa
- A +

Bescherm de Oranjes tegen zichzelf

6 1 1
18.01.2019

Twee jaar na het bericht over de verontrustende verkoop van het schilderij Boschbrand staat het Huis van Oranje opnieuw in een ongunstig daglicht als het gaat om culturele waarden en erfgoedbehoud. Op 30 januari zal veilinghuis Sotheby’s in New York een aantal kunstwerken uit de collectie van het Koninklijk Huis onder de hamer brengen, waaronder een unieke houtskooltekening van de oude meester Peter Paul Rubens. Niet voor niets: de waarde van alleen al dit werk wordt op circa drie miljoen euro geschat.

Lizzy van Leeuwen is adviseur cultureel erfgoed van het Mondriaan Fonds en werkt aan de biografie over danser Indra Kamadjojo. Dit artikel schreef ze op eigen titel.

Misschien ook ligt de opbrengst hoger; in Nieuwsuur zei NRC-kunstredacteur Arjen Ribbens dat een bedrag van tien miljoen euro kan worden neergeteld. In totaal worden er dertien tekeningen aangeboden, naast een groot aantal kunstvoorwerpen zoals zilverwerk en serviesgoed. Het is allemaal „property of a princess”, verklaarde Sotheby eerder; Ribbens ontdekte dat het om prinses Christina gaat.

Deze keer klinken de stemmen van verontwaardiging luider en gezwinder dan twee jaar geleden. Maar er is ook oprechte verwondering: kunnen en mogen de Oranjes dit wettelijk doen? Wie behoort die kunst in wezen toe?

De commotie die eind 2016 ontstond nadat de slinkse verkoop van Boschbrand, een negentiende-eeuws meesterwerk van de Javaanse schilder Raden Saleh, door de Oranjes bekend was geworden, had grotendeels te maken met de trieste geschiedenis van het schilderij. Het uit 1849 stammende, spectaculaire doek was éen van de schilderijen die door de adellijke kunstenaar waren geschonken aan de koninklijke familie, uit erkentelijkheid voor hun beschermheerschap.

Daarna lag het schilderij het grootste deel van zijn tijd in Nederland in opgerolde toestand op de zolder van een paleis te verstoffen. Na de herontdekking door een Franse kunsthistorica werd het grondig gerestaureerd en onderhands verkocht aan de Royal Gallery in Singapore, zonder dat Nederlandse of Indonesische musea de kans hadden gekregen het te verwerven. Pikant detail: Raden Saleh staat in Indonesië bekend als nationalistische held en ‘Vader van de Indonesische schilderkunst’ – zijn kunst is een schoolvoorbeeld van gedeeld cultuurhistorisch erfgoed, beladen met koloniale geschiedenis en zeker van politiek belang.

Die symbolische meerwaarde heeft de kunstcollectie die nu wordt geveild in mindere mate, maar het puur kunsthistorische belang ervan staat buiten kijf. Sinds 2016 worden geregistreerde kunst- en cultuurvoorwerpen beschermd door de Erfgoedwet, die moet voorkomen dat werk uit particulier- en overheidsbezit verloren gaat voor Nederland. Alleen met toestemming van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap........

© NRC