We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close
Aa Aa Aa
- A +

Parayla alışveriş poşeti neyi çözer? – Doç Dr. Sedat Gündoğdu

20 10 39
07.01.2019


1 Ocak itibariyle içeriğinden çok magazinsel yönüyle gürültü kopartan bir uygulama daha hayatımıza girdi. Bu uygulamaya göre artık belli boy ve kalınlıktaki plastik poşetler en az 25 kuruştan tüketiciye verilecek. Benzerine birçok farklı ülkede de rastladığımız bu uygulama en geniş anlamıyla faydalı gibi görünse de, son tahlilde plastik kirliliği sorununa çözüm olmaktan oldukça uzakta.

Dünya plastik sektörünün salt kâra dayanan üretim politikası ciddi bir ekonomik “başarı” göstermiş ve bugün itibariyle yıllık plastik üretimi neredeyse 400 milyon tona yaklaşmıştır. Bunun parasal karşılığı ise 1,5 trilyon dolar civarındadır. 1950’den beri üretilen toplam plastik miktarı ise 7 milyar tonu geçmiştir. Tüm bu üretilen plastiklerin 0’u hala kullanımdayken U’i kirletici olarak karasal ve denizsel ortamda bulunmaktadır. 1950’den beri üretilen tüm plastiğin sadece %9.5’i geri dönüştürülebilmiştir (https://ourworldindata.org/plastic-pollution). Yıllık 1.5 trilyon dolarlık küresel bir ekonomiye sahip olan bir ürünün çevreye olan etkilerini azaltmak için üretici yerine tüketiciden 25 kuruş civarında bir para talep etmek genel olarak faydalı bir uygulamaymış gibi görünse de uzun vadede pek de faydalı olamayacağı açıktır. Neredeyse 25 yıldır bu uygulamayı ve başka birçok uygulamayı gerçekleştiren Avrupa ülkelerinde plastik kirliliği sorunun azaltıldığına dair herhangi bir emarenin ortaya çıkmadığını görmek zor değil. Eğer ki tek başına plastik poşetleri ücretli yapmak herhangi bir sorunu çözseydi, üzerine pet şişelere depozito uygulaması ve hatta tek kullanımlık birçok plastiğin kullanımına da yasak getirilmezdi.

Keşfedilişinden yasaklanmasına plastik poşetin kısa tarihi

Plastik poşetlerin paralı olduğu günümüze gelmeden önce bu “kullanışlı” malzemenin nasıl ve nerede ortaya çıktığına değinmekte fayda var. İlk olarak 1965 yılında İsveçli bir şirket olan Celloplasttarafından patentlenen plastik alışveriş poşeti, 1970’li yıllarda tüm Avrupa’da hızla yaygınlaşmaya ve bez çantalar ve kese kağıtlarının yerini almaya başladı. Daha sonra 1980’lerde ABD’li iki büyük market zinciri tarafından ABD’de kullanılmaya başlayan plastik poşetler, bir anda tüm dünyada alışverişlerin vazgeçilmezi haline geldi. Bugün, plastik alışveriş poşetleri, dünya perakende marketlerindeki alışverişlerin neredeyse ’inde kullanılıyor. Bu oran yılda 500 milyar ila 1 trilyon adet plastik poşet kullanımına denk gelmektedir. Bu yaygınlığın en önemli sebepleri, plastik poşetlerin hafif oluşu, sıvılarla etkileşime girmemesi ve içerisindeki ürünleri dış ortamdan koruması gibi özellikleridir. Bu özellikler sadece plastik poşet tercihini değil aynı zamanda genel olarak plastik kullanımının da ana motivasyonunu oluşturmaktadır. Ayrıca diğer bir özelliği var ki belki de plastik poşetlerin asıl tercih edilme nedeni bu özelliğinden kaynaklanmaktadır: Ucuzluk! Plastik poşetlerin maliyeti oldukça düşüktür. Zaman içerisinde birçok başka malzemenin yerini almasında plastiklerin ucuz olmasının oldukça önemli bir payı vardır.

Plastik poşetlerin bu derece yaygın olarak kullanılmasının “faydalı” yanları olduğu gibi zararları da mevcut. Faydalı diye tabir edilen özellikleri genel olarak insan yaşamını kolaylaştırmakla ilgiliyken, zararlı yanları tüm doğayı ilgilendirmektedir. Tüm doğa tanımının içerisinde insan da mevcut tabii ki. Hali hazırda plastik yasağının kökeninde de yine doğadan ziyade insan mevcuttur. Birçok ülke, plastik poşetlerin insan üzerine olan farklı etkilerini gerekçe göstererek plastikleri yasaklamıştır. Örneğin Kenya’da sıtmanın yayılmasını durdurmak için, Bangladeş, Filipinler ve Kamerun’da kanalizasyon sistemlerini tıkadığı ve taşkınlara neden olduğu için plastik poşetler yasaklanmıştır. Bunun yanında yasaklamak yerine kısıtlama ve vergilendirme gibi önlemler alan ülkelerin sayısı da oldukça fazladır. Bu tarz önlemler alan ülkelerin başında ise Danimarka gelmektedir. Danimarka 1993yılında plastik poşetleri parayla veren ilk ülke olmuştur. Daha sonra birçok Avrupa ülkesi bu uygulamaya katılmıştır. Hali hazırda Dünya üzerindeki 32 ülkede plastik poşetler yasak, 18 ülkede ücrete tabi ve 17 ülkede ise kısmi olarak yasaklama ve ücretlendirme uygulaması mevcuttur. Sonuç itibariyle Türkiye’de1 Ocak itibariyle yürürlüğe giren uygulama aslında uzun süredir dünyanın birçokbölgesinde uygulanıyor.

Plastik poşete dair yasak uygulamasının dünyadaki durumu

Ya diğer plastikler?

Konu plastiklerin kullanımının........

© Yeşil Gazete